طب سوزني يك روش طبابت قديمي در طب چيني مي باشد كه بيشتر از 5000 سال از عمر آن مي گذرد. در حال حاضر يك چهارم مردم دنيا از اين روش طبابت براي درمان بيماري ها استفاده مي كنند.اين تكنيك بر پايه اين يافته بنا شده است كه دستكاري سطح بدن مي تواند بيماري ها و دردهاي فرد را برطرف كرده و يا تسكين دهد. نقاط مجزاي متعددي يافت شده اند كه داراي چنين اثر درماني هستند و اين گروه از نقاط مناسب در بدن را جهت انجام طب سوزني، كانال ( Meridians ) مي خوانند.
كانال هاي طب سوزني
در بدن انسان، در ارتباط با طب سوزني، دوازده كانال اصلي و هشت كانال فرعي وجود دارند كه انرژي حياتي ( Qi ) در طول آن ها جريان دارد. هر كدام از دوازده كانال اصلي به يك عضو داخلي مرتبط است ،شش تعداد از آن ها توپر مي باشند كه به آن ها اعضاء و يا كانال هاي Zang ( در اصطلاح چيني يعني اعضاء ذخيره كننده ) اطلاق مي شود. شش تعداد ديگر توخالي بوده و آن ها را اعضاء و يا كانال هاي Fu ( در اصطلاح چيني يعني اعضاء دريافت كننده ) مي نامند. اعضاء Zang شامل ريه ( Lu )، طحال ( Sp )، قلب ( H )، كليه ( K )، پريكارديوم ( P ) و كبد ( Liv ) مي باشد. اعضاء Fu نيز شامل روده بزرگ ( LI )، معده ( St )، روده كوچك ( SI )، مثانه ( UB )، سانجيائو ( SJ، كه منظور سه حفره گرمازا و انرژي زاي بدن است ) و كيسه صفرا ( GB ) مي گردد. كانال ها بعد از مشخص شدن عضوي كه به آن ارتباط دارند، نام گذاري شده اند.
تركيب مجموعه عضو – كانال را Yin در مورد اعضاء Zang، و Yang در مورد اعضاء Fu مي خوانند،به همين علت، كانال هاي Yin و Yang به صورت دوازده جفت كانال در نظر گرفته مي شوند كه همچنين به آن ها اعضاء و يا كانال هاي احشايي نيز اطلاق مي گردد. اگر چه اعضاء Zang و Fu عملكردهاي متفاوتي را عهده دار هستند، اما ارتباط بين آن ها است كه پيوستگي تشكيلاتي در بدن را پايدار نموده و تعادل فعاليت هاي حياتي را حفظ مي كند.
از ميان هشت كانال فرعي، دو كانال Ren ( در اصطلاح چيني يعني جلو ) مستقر در ناحيه قدامي تنه، و Du ( در اصطلاح چيني يعني فرمانده ) مستقر در طول پشت تنه، و در خط مياني دو كانال قرار دارند. نقطه شماره 20 ( Bilhui ) روي كانال Du، تمام نقاط و كانال هاي ديگر را كنترل مي كند و به آن ها فرمان مي دهد. لذا كانال Du را غالبا” به عنوان كانال فرمانده در نظر مي گيرند. شش كانال فرعي ديگر، مكان مشخصي ندارند و به عنوان كانال هاي انشعابي و ارتباطي مابين نقاط 12 جفت كانال اصلي و دو كانال فرعي واقع در خط مياني در نظر گرفته مي شوند. در نتيجه دوازده جفت كانال هاي اصلي و دو كانال فرعي مذكور داراي نقاط مختص به خود مي باشند، و به اصطلاح ” چهارده كانال ” ناميده مي شوند.
ميزان طبيعي انرژي حياتي ( Qi ) در يك فرد سالم، به توسط تعادل فاكتورهاي Yin و Yang ابقا مي شود. چيني هاي باستان همچنين ادعا مي كردند كه Qi در دوازده جفت كانال مذكور با يك توالي منظم ( Jing-Qi ) در گردش هستند.(شکل) آن ها عقيده داشتند كه Jing-Qi در ناحيه ديستال بازو از ميان سر كانال Yin واقع در دست به اسامي Lu، H و P كه در سطح قدامي آن قرار دارند وارد شده، و از سه كانال Yang واقع در دست به اسامي LI، SI و SJ كه در سطح خلفي آن قرار دارند، بر مي گردند. اين سه مدار به توسط Jing-Qi كه از سه كانال Yang واقع در پا به اسامي St، UB و GB مستقر در سطوح خلفي، قدامي و خارجي انتهاي تحتاني ساق قرار دارند وارد شده، و از سه كانال Yin واقع در پا به اسامي Sp، K و Liv واقع در سطح داخلي آن بر مي گردند، كامل مي شوند.
بيماري ها، فاكتورهاي اگزوژن ( نظير گرما، سرما، باد، آتش ) و فاكتورهاي اندوژن ( نظير شادي، عصبانيت، افسردگي، شوك ) باعث عدم تعادل Qi در بدن مي شوند. اولين هدف طب سوزني، اصلاح اين عدم تعادل ها به توسط كاربرد و انجام ماهرانه آن در سطح بدن است.
نظريه توصيف اعضاء داخلي بدن انسان در طب چين، كاملا” با تعاريف آناتوميك آن ها كه در كتاب هاي مرجع آورده شده است متفاوت مي باشد. اين توصيف واصطلاحات چيني عموما” جهت بيان بافت خاصي نيست. لذا با توجه به يك گروه از عملكردهاي مرتبط به هم بافت ها و اعضاء، هدف اصلي کاربرد طب چيني عبارت از تشخيص عوارض و اختالات موجود در بدن انسان، و درمان اختصاصي آن ها مي باشد.
شناسايي نقاط مناسب بدن جهت انجام طب سوزني
شناسايي نقاط مربوط به طب سوزني به توسط لمس نشانه هاي آناتوميك صورت مي گيرد، اما براي نقاطي كه با فاصله از اين نشانه ها ( Landmark ) واقع شده اند، فواصل را با واحد مخصوص Cun اندازه مي گيرند كه مرتبط با شكل، قد و قامت فرد مي باشد. Cun عبارت از اندازه بيشترين پهناي انگشت شست دست، و يا فاصله بين چين هاي روي مفاصل اينترفالانژيال پروگزيمال و ديستال انگشت مياني است. در اين رابطه بعضي از اندازه ها ذكر مي شوند. عرض انگشت اشاره ومياني يك و نيم Cun ، عرض چهار انگشت سه Cun مي باشد. ساير طول ها بستگي به نشانه هاي آناتوميك دارند. به عنوان مثال در خط وسط فاصله بين رويش موهاي سر در جلو و عقب دوازده Cun و فاصله رويش موها در قدام تا ابرو سه Cun است. فاصله بين دو نوك پستان هشت Cun و فاصله بين چين آرنج تا چين مچ دوازده Cun مي باشد. با استفاده از اندازه گيري هاي قراردادي مختلف، از جريان الكتريسيته براي تعيين نقاط طب سوزني استفاده شده است. وقتي كه يك سوزن به درستي در پوست وارد شود، شخص يك احساس خاص ( Deqi ) را تجربه خواهد كرد. اين احساس مي تواند به صورت بي حسي، سنگيني، سوزن سوزن شدن و يا اتساع باشد كه حالت هاي خاص اين احساسات وابسته به محل قراردادن سوزن متفاوت است.
